Fidan dikimi nasıl yapılır: çukur, kök boğazı, can suyu ve malç
Kap fidanı dikiminin sırası ve ölçüleri: kök topuna göre çukur, zemin kotunda kök boğazı, dolanan kökler, can suyu, malç hesabı ve dikimde gübre sorusu.

SAHADA kap fidanı dikimini ilk iki uygulamada ele alır. 1. uygulamada (L01) eğitim avlusundaki bankın önüne küçük bir ova akçaağacı dikilir. 2. uygulamada (L02) fidanlık yolunun sonundaki genç ağacın çıplak bakım halkası, depodan doğru ürün doğru miktarda alınarak malçla örtülür. Aşağıdaki sıra ve ölçüler oyunun iş kartlarına, usta sorularına ve bu soruların dayandığı kaynaklara göre yazılmıştır.
Çukurun ölçüsü: geniş ve sığ
Kökler yana, üst toprağa doğru yayılır. Bu yüzden çukur en az kök topunun iki katı genişlikte kazılır. Derinlik ise kök topu kadardır ki kök boğazı zemin seviyesinde kalsın (Maryland Üniversitesi Extension). Örnek: 40 cm çapında ve 30 cm yüksekliğinde bir kök topu için en az 80 cm genişlikte, yaklaşık 30 cm derinlikte bir çukur. Oyundaki fidanın kök topu 32 cm genişlikte ve 24 cm yükseklikte, çukur yaklaşık 90 cm genişlikte açılır; bunlar alıştırmanın ölçüleridir.
Fazla derin kazılan çukurun dibine gevşek toprak doldurup fidanı üstüne oturtmak yaygın bir hatadır: gevşek toprak zamanla çöker ve fidanı gömer. Oyunda çukur 24 cm’yi geçerse tabana toprak eklenir ve ayakla sıkıştırılır. Kök topu ancak düz ve sağlam bir tabana oturtulur.
Adım adım dikim
Çukur kazılır, taban denenir
Dört tarafta da derinlik kök topunun yüksekliğine ulaşır ve taban düz olur. Fazla derin kalan tarafa toprak eklenip ayakla sıkıştırılır.
Kap çıkarılır, kökler incelenir
Kabın iç yüzünde halka gibi dönmüş kökler parmaklarla açılıp dışa yayılır, kalın dönen kök kesilir. Açılmayan kökler kabın biçiminde dönmeye devam eder (UMD).
Fidan zemin kotunda yerleştirilir
Kök topu alttan desteklenerek çukura taşınır. Kök boğazı çevre zemini ile aynı kotta olmalıdır.
Yerli toprakla geri doldurulur
Toprak kök topunun çevresindeki boşluğa serilir. Kök boğazının üstüne toprak yığılmaz.
Can suyu verilir
Su kök topuna ve bütün geri dolguya, toprak derinlemesine ıslanana kadar yavaşça verilir. Can suyu dolgudaki hava boşluklarını kapatır ve kök topunu çevresindeki toprakla buluşturur (UMD).
Malç serilir
Malç kök bölgesine eşit kalınlıkta, oyundaki örnekte yaklaşık 5 cm yayılır. Gövdenin çevresi açık bırakılır.
Ertesi gün nem kontrol edilir
Oyunun teslim kaydı şu notla kapanır: gübre verilmedi, ilk nem kontrolü ertesi gün.
Kök boğazı neden bu kadar önemli
Gömülü kök boğazı sürekli nemli kalır; kabuk zarar görür, kökler gövdeyi sarmaya başlayabilir (UMD). Dikimden sonra kök boğazı örneğin 5 cm toprağın altında kaldıysa fazla toprak hemen elle açılır. Toprağın zamanla çökmesini beklemek, üstüne malç sermek ya da gövdenin dibini bastırmak sorunu çözmez.
Fidanın kendisi çok aşağıda oturduysa üstünü açmak da yetmez. Oyunda bu durumda fidan kaldırılır, taban yükseltilir ve fidan yeniden yerleştirilir; üstünü doldurmak yalnızca sorunu gizler.
Malç: miktar hesabı ve gövde çevresi
Malç toprak yüzeyini örter, nem kaybını ve yabancı ot çıkışını azaltmaya yardımcı olur. Gereken miktar alan × kalınlık ile, aynı birim kullanılarak hesaplanır: 3 m² × 0,05 m = 0,15 m³, yani 150 L (UMD). 2. uygulamadaki bakım halkasının net alanı 1 m², istenen kalınlık yaklaşık 5 cm olduğu için hesap 1 m² × 0,05 m = 50 L’dir. Gövde çevresindeki 20 cm yarıçaplı merkez açık bırakılır. Oyun, bu alan ve kalınlığın o örneğe ait olduğunu, her bitki için sabit bir reçete olmadığını ayrıca belirtir.
Depoda ambalajlar birim fiyatla karşılaştırılır: toplam fiyat ÷ ambalaj hacmi. Etiket okumak da işin parçasıdır; saksı harcı ve gübre malç yerine kullanılmaz. Gövdeye yığılan malç kabuğu sürekli nemli tutar ve çürüme ile kemirgen zararına yol açabilir. Malç bu yüzden eşit kalınlıkta serilir ve gövdeye değmez (UMD).
Dikimde gübre verilir mi
Dikimde gübre verilmesi önerilmez. Tutunma döneminde bitki enerjisini kök gelişimine verir ve bu dönemde verilen azot kök gelişimini artırmak yerine baskılayabilir. Bu dönemin en önemli bakımı doğru sulamadır. Besin eksikliğinden şüphelenilirse toprak analizi yaptırılır (UMD, ağaç ve çalılarda gübreleme).
Sık yapılan hatalar
- Çukuru dar ve derin kazmak, dibe gevşek toprak doldurup fidanı üstüne oturtmak.
- Kök boğazını gömmek ya da toprağın zamanla çökeceğini düşünüp beklemek.
- Kabın biçiminde dönen kökleri açmadan dikmek.
- Can suyunu yalnız yüzeyi ıslatacak kadar ya da yalnız gövdenin dibine bir kerede vermek.
- Malçı gövdeye yığmak; koni biçimli yığının suyu köke indireceğini sanmak.
- Kökler hızla gelişsin diye dikim çukuruna gübre koymak.
Kaynaklar
- Planting a tree or shrubUniversity of Maryland Extension · extension.umd.edu/resource/planting-tree-or-shrub
- Mulching trees and shrubsUniversity of Maryland Extension · extension.umd.edu/resource/mulching-trees-and-shrubs
- Fertilizing trees and shrubs and nutrient deficiency symptomsUniversity of Maryland Extension · extension.umd.edu/resource/fertilizing-trees-and-shrubs-and-nutrient-deficiency-symptoms


