SAHADADijital saha stajı
Saha notu · L06 · Su Bahçesi

Damla sulama hattı nasıl kurulur? Parça sırası ve sulama süresi

Musluk başında parçaların sırası, damlatıcıların yeri, hattın yıkanması ve sulama süresinin ertesi gün topraktaki neme bakılarak ayarlanması.

Su bahçesindeki dikim yatağında erguvan fidanı ve çalılar; yatak boyunca damla sulama hattı uzanıyor.
Saha defteri · L06Su bahçesi: erguvan ve üç çalının yatağı boyunca damla sulama hattı, damlatıcılar kök toplarının üstünde.

SAHADA’nın 6. uygulamasında (L06) yeni su bahçesinde bir gün önce bir erguvan fidanı ile üç çalı (defne, laden ve mersin) dikilmiştir. Bahçe musluğundan başlayıp bu yatağa, suyu doğrudan kök toplarına veren bir damla sulama hattı kurulur. Bahçe Akdeniz iklimli bir bölgede sayılır. Kök topları henüz çevre toprağa kök salmadığı için su tam kök topunun üstüne verilecektir.

Oyundaki hattın parçaları

Geri akış önleyici
Musluk ağzına takılan vakum kırıcı. Suyun şebekeye geri dönmesini önler.
Elek filtre
150 mesh paslanmaz elek. Damlatıcıyı tıkayacak parçacıkları tutar.
Basınç regülatörü
1,7 bar (25 psi). Şebeke basıncını damla hattının çalışma basıncına düşürür.
Boru adaptörü
Musluk dişinden 16 mm PE boruya geçiş.
Boru ve damlatıcı
16 mm deliksiz PE boru, U biçimli boru kazığı, 4 L/sa basınç dengeli (PC) damlatıcı; basınç değişse de aynı suyu verir.
Diğer
Yanlış deliği kapatan tıkaç, yıkama için açılabilen uç kapağı, kök derinliğindeki nemi gösteren nem çubuğu.

Musluk başı: sıra neden önemli

Geri akış önleyici şebekeyi korumak için musluğa ilk takılır. Ardından damlatıcıları tıkanmaya karşı koruyan filtre, en son hattı düşük basınçta tutan basınç regülatörü gelir (Colorado State University Extension). Damla sulamanın en sık sorunu tıkanmadır; şebeke suyunda 150–200 mesh filtre önerilir. Regülatör yoksa şebeke basıncı bağlantıları söker. Her parçanın gövdesindeki ok akış yönünü, yani musluktan boruya doğru göstermelidir; ters takılan parça da hatadır.

Kalıcı bir sistemde sıra bir parça uzar: geri akış önleyici, kontrol vanası, filtre, basınç regülatörü. Vanadan önce gelen önleyici basınçlı tiptir (PVB ya da RP). Atmosferik vakum kırıcı ise son vanadan sonra konur ve arkasına vana gelmez; musluk ağzına takılan vakum kırıcıda vana zaten musluğun kendisidir.

Adım adım kurulum

  1. Musluk başı kurulur

    Geri akış önleyici, filtre, basınç regülatörü ve boru adaptörü bu sırayla takılır; okları boruya bakar.

  2. Boru serilir ve kazıkla sabitlenir

    Sabitlenmeyen PE boru güneşte uzayıp kıvrılır, damlatıcılar kök topunun üstünden kayar. Oyunun notuna göre kazık aralığı toprağa göre değişir: kumda yaklaşık 0,9 m, tınlıda 1,2 m, killi toprakta 1,5 m.

  3. Damlatıcılar kök toplarının üstüne takılır

    Oyundaki sulama planında her çalıya iki, erguvan fidanına üç damlatıcı düşer. Kök topunun dışına takılan damlatıcı suyu köklerin olmadığı yere verir; yanlış delik tıkaçla kapatılır. Fazla damlatıcı eklemek de sık yapılan bir hatadır.

  4. Hat yıkanır, sonra kapatılır

    Montajda boruya kum, toprak ve kesim artıkları girer. Hat ucu açıkken su verilip bunlar akıtılır, sonra uç kapatılır; yoksa artıklar damlatıcıları tıkar (CSU).

  5. Deneme sulaması yapılır

    Musluk açılır ve bir süre seçilir. Ertesi sabah her bitkinin kök topunda nem, nem çubuğuyla okunur.

  6. Süre nem sonucuna göre değiştirilir

    Kök derinliği kuru kaldıysa süre uzatılır, fazla ıslaksa kısaltılır ve deneme yinelenir.

Sulama süresi nasıl bulunur

İş kartındaki formül: süre = gereken su ÷ (damlatıcı sayısı × saatlik debi). Oyundaki yatak için hedef, çalı başına bir sulamada yaklaşık 6 L ve haftada üç sulamadır. İki adet 4 L/sa damlatıcıyla bu, 6 ÷ (2 × 4) = 0,75 saat, yani yaklaşık 45 dakika eder. Bu değerler o yatağa aittir.

Hesap yalnız başlangıçtır; tablolardaki süreler de öyle. Süre, sulamadan sonraki gün kök derinliğindeki toprak nemine bakılarak ayarlanır. Oyundaki nem çubuğunun ölçeği şöyledir: kuru; yüzey nemli ama kök derinliği (bu yatakta yaklaşık 20 cm) kuru; kök derinliğinde nemli, avuçta topak olur ama su sızmaz; ıslak, sıkınca su sızar; çamurlu, dipte su birikmiş ve kökler havasız. Hedef ortadaki değerdir. Damla yavaş diye sistemi bütün gece çalıştırmak aşırı sulamaya yol açar; oyunda sekiz saatlik deneme kök bölgesini suya doyurur.

Yıkama da tek seferlik değildir. Oyunun notuna göre üreticiler ilk haftalarda birkaç kez, sonra yılda 2–4 kez yıkamayı önerir. Bitkiler büyüdükçe damlatıcılar gövdeden dışarı doğru alınır.

Projede: hidrozonlar

Peyzaj projesinde bitkiler su isteğine göre hidrozonlara ayrılır ve her hidrozon kendi vanasıyla ayrı bir hattan sulanır; çim, çalı yatağı ve kurakçıl şerit aynı hatta bağlanmaz. Damla ile yağmurlama da aynı vanaya bağlanmaz, çünkü verdikleri su miktarı çok farklıdır. Oyun bu bilgiyi Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü’nün Kurakçıl Peyzaj Rehber Dokümanı’na (2025) dayandırır.

Sık yapılan hatalar

  • Filtre ya da basınç regülatörü takmamak; oyunun notu bunları en sık yapılan hatalar arasında sayar.
  • Musluk başındaki parçaları yanlış sırada ya da ters yönde takmak.
  • Damlatıcıyı gövdenin dibine, tacın dış ucuna ya da bitkiler arasındaki boş toprağa koymak.
  • Plandan fazla damlatıcı takmak.
  • Hattı yıkamadan kapatmak.
  • Süreyi tahminle seçmek; damla yavaş diye sistemi bütün gece açık bırakmak.

Kaynaklar

  1. Drip irrigation for home gardensColorado State University Extension · extension.colostate.edu/resource/drip-irrigation-for-home-gardens
  2. Drip irrigationSouthern Nevada Water Authority · www.snwa.com/landscapes/installing-and-maintaining/drip-irrigation.html
  3. Kurakçıl Peyzaj Rehber Dokümanı (2025)T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü · oyunda bağlantısız anılır
  4. Peyzaj damla sulama tasarım kılavuzlarıRain Bird ve Netafim · damlatıcı aralığı, kazık aralığı ve yıkama; oyunda bağlantısız anılır